Dlaczego gaz ziemny ma zapach, skoro naturalnie jest bezwonny?

Gaz ziemny kojarzy się większości osób z charakterystycznym, ostrym zapachem. Często opisuje się go jako zapach zgniłych jaj, siarki albo intensywną chemiczną woń. W praktyce ten zapach jest jednym z najważniejszych elementów bezpieczeństwa w domach, mieszkaniach i budynkach, w których korzysta się z instalacji gazowej.

Warto jednak wiedzieć, że gaz ziemny naturalnie nie ma zapachu. Jest bezwonny, dlatego człowiek nie byłby w stanie łatwo wykryć jego obecności w powietrzu. Charakterystyczna woń, którą znamy jako „zapach gazu”, nie pochodzi z samego gazu ziemnego. Jest nadawana celowo w procesie nawaniania, czyli dodawania do gazu specjalnej substancji zapachowej.

W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego gaz ziemny ma zapach, po co się go nawania, czym są środki nawaniające i co zrobić, gdy w domu lub mieszkaniu poczujesz gaz.

Czy gaz ziemny naturalnie ma zapach?

Nie. Gaz ziemny w naturalnej postaci jest bezwonny. Oznacza to, że bez dodatkowej substancji zapachowej człowiek nie mógłby go łatwo wyczuć. To byłoby bardzo niebezpieczne, ponieważ gaz ziemny jest gazem palnym i w odpowiednim stężeniu może stworzyć z powietrzem mieszaninę wybuchową.

Gaz ziemny składa się głównie z metanu. Sam metan nie ma intensywnego zapachu, dlatego w praktyce użytkownik instalacji gazowej nie byłby w stanie szybko zauważyć nieszczelności, gdyby gaz nie był specjalnie nawaniany. Źródła branżowe wskazują, że gaz ziemny, czyli metan, jest bezwonny, a dla bezpieczeństwa dodaje się do niego substancje zapachowe, zwykle związki siarki.  

Właśnie dlatego zapach gazu, który czujemy przy nieszczelności, nie jest naturalną cechą gazu ziemnego. To celowy zabieg techniczny, który ma ostrzec ludzi przed zagrożeniem.

Dlaczego gaz ziemny jest nawaniany?

Gaz ziemny jest nawaniany przede wszystkim po to, aby można było szybko wykryć jego wyciek. Gdyby nie miał zapachu, nieszczelność instalacji, kuchenki, piecyka, kotła lub przewodu gazowego mogłaby pozostać niezauważona przez długi czas.

To szczególnie ważne, ponieważ gaz może ulatniać się powoli. Nie zawsze słychać syczenie, nie zawsze widać uszkodzenie przewodu i nie zawsze urządzenie gazowe od razu przestaje działać. Zapach jest więc prostym, szybkim i bardzo skutecznym sygnałem ostrzegawczym.

Nawanianie gazu ma pomóc użytkownikowi rozpoznać zagrożenie, zanim stężenie gazu w pomieszczeniu stanie się niebezpieczne. W razie wyczucia zapachu gazu Polska Spółka Gazownictwa zaleca niezwłoczny kontakt z pogotowiem gazowym pod numerem 992, bo wyczuwalny zapach może świadczyć o nieszczelności sieci, instalacji lub niesprawności urządzenia gazowego.  

Na czym polega nawanianie gazu ziemnego?

Nawanianie gazu ziemnego polega na dodaniu do niego niewielkiej ilości specjalnego środka zapachowego. Taki środek musi mieć bardzo intensywny, łatwo rozpoznawalny zapach, aby był wyczuwalny nawet przy małym stężeniu gazu w powietrzu.

Najczęściej stosuje się substancje z grupy organicznych związków siarki. Ich zapach jest ostry, charakterystyczny i dla większości osób nieprzyjemny. Właśnie o to chodzi, ponieważ taki zapach trudno pomylić z czymś neutralnym.

W Polsce do kontroli jakości nawaniania i pomiarów zapachu paliw gazowych wykorzystuje się specjalistyczne metody oraz urządzenia. Instytut Nafty i Gazu wskazuje między innymi na prace dotyczące środków nawaniających, pomiarów zapachu paliw gazowych oraz pomiarów stężenia THT w gazie.  

Dzięki temu gaz dostarczany odbiorcom ma zapach, który powinien być wyczuwalny w razie nieszczelności.

Czym jest THT i dlaczego dodaje się go do gazu?

Jednym ze środków nawaniających stosowanych w gazownictwie jest THT, czyli tetrahydrotiofen. To związek chemiczny o intensywnym, siarkowym zapachu. Właśnie dzięki takim substancjom gaz ziemny, który sam w sobie jest bezwonny, staje się możliwy do wykrycia przez człowieka.

THT dodaje się w bardzo małej ilości, ale jego zapach jest na tyle charakterystyczny, że nawet niewielka obecność gazu w powietrzu może zostać zauważona. Artykuły techniczne dotyczące gazownictwa wskazują, że właściwy poziom nawonienia jest jednym z istotnych wymagań jakości gazu dostarczanego odbiorcom, ponieważ umożliwia wykrycie niekontrolowanych upływów z sieci, instalacji i urządzeń gazowych.  

Dla użytkownika najważniejsze jest to, że zapach gazu ma działać jak alarm. Jeżeli go czujesz, nie szukasz przyczyny na własną rękę, tylko reagujesz zgodnie z zasadami bezpieczeństwa.

Czy środek zapachowy w gazie jest niebezpieczny?

Środek nawaniający jest dodawany do gazu w niewielkiej ilości. Jego głównym zadaniem jest nadanie zapachu, a nie zmiana sposobu działania gazu w instalacji. Dla użytkownika domowego najważniejsze jest to, że obecność zapachu ma ostrzegać przed potencjalnym wyciekiem.

Nie należy jednak myśleć: „to tylko zapach środka, więc nic się nie dzieje”. Jeżeli w mieszkaniu, domu, kotłowni, kuchni albo na klatce schodowej czuć gaz, sytuację trzeba potraktować poważnie.

Zapach może oznaczać:

• nieszczelność instalacji gazowej,
• nieszczelność przewodu,
• problem z kuchenką gazową,
• niesprawność piecyka lub kotła,
• źle wyregulowany palnik,
• problem przy liczniku lub zaworze,
• wyciek gazu na klatce schodowej albo w piwnicy.

Nawet jeżeli przyczyną okaże się drobna usterka, nie warto ryzykować.

Jaki zapach ma gaz ziemny po nawonieniu?

Gaz ziemny po nawonieniu ma charakterystyczny, mocny i drażniący zapach. Najczęściej opisuje się go jako:

• zapach zgniłych jaj,
• zapach siarki,
• ostrą chemiczną woń,
• zapach przypominający kanalizację,
• nieprzyjemny, drażniący zapach techniczny.

Ten zapach celowo nie jest neutralny ani przyjemny. Ma zwrócić uwagę domowników i zmusić do reakcji. Jeżeli więc czujesz w mieszkaniu zapach, który przypomina gaz, nie należy go ignorować, nawet jeśli nie masz stuprocentowej pewności.

W praktyce lepiej zgłosić podejrzenie i sprawdzić sytuację, niż zbagatelizować realną nieszczelność.

Czy zawsze da się wyczuć wyciek gazu?

Zapach gazu bardzo pomaga w wykrywaniu wycieku, ale nie powinien być jedynym zabezpieczeniem. Są sytuacje, w których człowiek może nie zareagować odpowiednio szybko. Dotyczy to na przykład snu, osłabionego węchu, choroby, wieku, silnej wentylacji, zakłócenia zapachu innymi woniami albo przebywania poza mieszkaniem.

Dlatego w budynkach z instalacją gazową warto stosować także dodatkowe zabezpieczenia, takie jak czujnik gazu. Czujnik może ostrzec domowników sygnałem dźwiękowym, gdy wykryje niebezpieczne stężenie gazu.

Warto też pamiętać, że czujnik gazu i czujnik czadu to dwa różne urządzenia. Gaz ziemny jest nawaniany i zwykle można go wyczuć. Czad, czyli tlenek węgla, jest bezwonny, bezbarwny i niewidoczny. Dlatego w mieszkaniach z piecykiem, kotłem gazowym albo innym urządzeniem spalającym paliwo warto mieć również czujnik tlenku węgla.

Czy zapach gazu oznacza na pewno wyciek?

Nie zawsze, ale zawsze wymaga reakcji.

Zapach gazu może oznaczać rzeczywistą nieszczelność, ale może też wynikać z nieprawidłowej pracy urządzenia gazowego. Polska Spółka Gazownictwa informuje, że wyczuwalny zapach ulatniającego się gazu może świadczyć zarówno o nieszczelności sieci lub instalacji gazowej, jak i o niesprawności urządzeń, na przykład zanieczyszczeniu palników albo ich niewłaściwej regulacji.  

Dla użytkownika różnica nie ma dużego znaczenia na pierwszym etapie. Nie trzeba samodzielnie ustalać, czy źródłem zapachu jest kuchenka, przewód, licznik, pion, kotłownia czy klatka schodowa. Najpierw trzeba zadbać o bezpieczeństwo.

Jeżeli zapach gazu jest wyczuwalny, należy zachować ostrożność, nie używać ognia, nie uruchamiać urządzeń elektrycznych, przewietrzyć pomieszczenie, opuścić zagrożone miejsce i zgłosić sprawę pod numer 992.

Co to jest przewonienie gazu?

Przewonienie gazu to sytuacja, w której zwiększa się ilość środka nawaniającego w sieci gazowej. Takie działania mogą być prowadzone po to, aby łatwiej wykryć potencjalne nieszczelności i zwiększyć czujność odbiorców.

Podczas przewonienia więcej osób może wyczuwać zapach gazu, nawet jeśli nie każda sytuacja oznacza awarię w danym lokalu. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: jeżeli czujesz gaz, trzeba zachować ostrożność i w razie podejrzenia zagrożenia zgłosić sprawę.

Nie należy samodzielnie zakładać, że „to pewnie przewonienie”. Dla mieszkańca najważniejsze jest bezpieczeństwo. Zapach gazu zawsze powinien uruchomić procedurę ostrożności.

Dlaczego gaz ziemny musi mieć zapach z punktu widzenia bezpieczeństwa?

Nawanianie gazu jest jednym z najprostszych sposobów ochrony użytkowników. Dzięki niemu osoba przebywająca w mieszkaniu może szybko zauważyć, że coś jest nie tak.

Bez zapachu gaz mógłby ulatniać się przez długi czas niezauważony. To zwiększałoby ryzyko:

• pożaru,
• wybuchu,
• uszkodzenia budynku,
• zagrożenia dla domowników,
• zagrożenia dla sąsiadów,
• interwencji służb w dużo poważniejszych warunkach.

Opracowania techniczne dotyczące nawaniania wskazują, że gaz ziemny jest bezwonny, ale jako gaz palny w mieszaninie z powietrzem może stanowić mieszaninę wybuchową, dlatego nadaje mu się zapach w celu ostrzegania przed zagrożeniem.  

Mówiąc prościej: gaz ma zapach nie dlatego, że taka jest jego natura, tylko dlatego, że tak jest bezpieczniej.

Czy gaz z butli też ma zapach?

Tak, gaz płynny LPG stosowany w butlach również jest nawaniany. To bardzo ważne, ponieważ LPG także może być niebezpieczny przy nieszczelności.

Różnica polega między innymi na zachowaniu gazu w pomieszczeniu. Gaz ziemny jest lżejszy od powietrza i ma tendencję do unoszenia się ku górze. LPG jest cięższy od powietrza, dlatego może gromadzić się przy podłodze, w zagłębieniach, piwnicach, kanałach lub nisko położonych miejscach.

Dlatego czujnik gazu należy dobierać i montować zgodnie z rodzajem gazu oraz instrukcją producenta. Przy gazie ziemnym czujnik zwykle montuje się wyżej, a przy LPG niżej.

Dlaczego zapach gazu czasami czuć przy kuchence?

Zapach gazu przy kuchence może mieć kilka przyczyn. Nie zawsze oznacza poważną awarię, ale zawsze wymaga ostrożności.

Najczęstsze przyczyny to:

• niedokręcony kurek,
• chwilowe ulotnienie się gazu przed zapaleniem palnika,
• zabrudzony palnik,
• źle wyregulowany płomień,
• nieszczelność przewodu,
• nieszczelność połączenia,
• zużyty element instalacji,
• awaria zabezpieczenia przeciwwypływowego.

Jeżeli zapach pojawia się jednorazowo przy odpalaniu palnika i od razu znika, warto obserwować urządzenie. Jeżeli jednak gaz czuć dłużej, często, po zakończeniu gotowania albo mimo zakręconych kurków, należy przerwać użytkowanie kuchenki i wezwać pomoc.

Nie wolno sprawdzać wycieku zapalniczką ani samodzielnie rozkręcać instalacji.

Czy intensywniejszy zapach oznacza większy wyciek?

Nie zawsze, ale może być sygnałem większego zagrożenia. Intensywność zapachu zależy od wielu czynników, między innymi od ilości gazu w powietrzu, wentylacji, wielkości pomieszczenia, miejsca wycieku i wrażliwości węchu danej osoby.

Nie należy jednak próbować oceniać ryzyka tylko po sile zapachu. Nawet lekki zapach gazu trzeba potraktować poważnie, szczególnie jeśli pojawia się w zamkniętym pomieszczeniu, przy urządzeniu gazowym albo na klatce schodowej.

W bezpieczeństwie gazowym obowiązuje prosta zasada: jeśli czuć gaz, trzeba reagować.

Co zrobić, gdy poczujesz zapach gazu?

Jeżeli w domu, mieszkaniu, kuchni, łazience, kotłowni, piwnicy albo na klatce schodowej poczujesz gaz, zachowaj ostrożność i wykonaj podstawowe kroki bezpieczeństwa.

Najważniejsze zasady:

1. Nie używaj otwartego ognia.
2. Nie pal papierosów.
3. Nie włączaj ani nie wyłączaj światła.
4. Nie uruchamiaj urządzeń elektrycznych.
5. Nie korzystaj z telefonu w pomieszczeniu, gdzie czuć gaz.
6. Zamknij zawór gazu, jeśli możesz zrobić to bezpiecznie.
7. Otwórz okna.
8. Opuść mieszkanie lub budynek.
9. Ostrzeż domowników i sąsiadów.
10. Zadzwoń pod numer 992 z bezpiecznego miejsca.
11. W razie zagrożenia życia dzwoń również pod 112.

Nie wracaj do mieszkania, dopóki służby nie potwierdzą, że jest bezpiecznie.

Jak zapobiegać problemom z gazem w domu?

Sam zapach gazu jest ostrzeżeniem, ale najlepiej nie dopuszczać do sytuacji, w której nieszczelność w ogóle się pojawia. Dlatego warto regularnie dbać o instalację i urządzenia gazowe.

Najważniejsze działania profilaktyczne to:

• regularne przeglądy instalacji gazowej,
• okresowy serwis kuchenki, piecyka i kotła,
• sprawdzanie stanu przewodów gazowych,
• dbanie o drożność wentylacji,
• niezaklejanie kratek wentylacyjnych,
• montaż czujnika gazu,
• montaż czujnika czadu,
• szybka reakcja na nietypowy zapach lub pracę urządzeń.

Warto też pamiętać, że wszelkie prace przy instalacji gazowej powinny wykonywać osoby z odpowiednimi uprawnieniami. Gaz to nie jest obszar do samodzielnych napraw „na próbę”.

Kiedy wezwać fachowca od instalacji gazowej?

Fachowca warto wezwać nie tylko wtedy, gdy czuć gaz. Dobrze zrobić to również wtedy, gdy:

• instalacja dawno nie była sprawdzana,
• kuchenka działa nierówno,
• płomień jest żółty lub pomarańczowy,
• piecyk często gaśnie,
• kocioł pokazuje błędy,
• przewód gazowy wygląda na stary lub uszkodzony,
• po remoncie trzeba sprawdzić szczelność instalacji,
• montowane jest nowe urządzenie gazowe,
• pojawiają się nietypowe zapachy lub dźwięki.

Jeżeli jednak gaz jest wyraźnie wyczuwalny, nie umawiaj najpierw zwykłej wizyty serwisowej. W takiej sytuacji najpierw zadbaj o bezpieczeństwo i zadzwoń pod numer 992.

Podsumowanie

Gaz ziemny naturalnie jest bezwonny, dlatego człowiek nie mógłby łatwo wykryć jego obecności w powietrzu. Charakterystyczny zapach gazu jest nadawany celowo w procesie nawaniania. Do gazu dodaje się specjalne środki zapachowe, między innymi związki siarki, które mają intensywną i łatwo rozpoznawalną woń.

Dzięki temu zapach gazu działa jak system ostrzegawczy. Pozwala szybko zauważyć nieszczelność instalacji, problem z kuchenką, piecykiem, kotłem albo przewodem gazowym.

Najważniejsze jest jednak to, aby zapachu gazu nigdy nie ignorować. Jeżeli czujesz gaz w mieszkaniu, domu, piwnicy, kotłowni lub na klatce schodowej, nie używaj ognia, nie włączaj urządzeń elektrycznych, przewietrz pomieszczenie, opuść zagrożone miejsce i zadzwoń pod numer 992.

Czujesz zapach gazu lub chcesz sprawdzić instalację?

Jeżeli w mieszkaniu czuć gaz, najpierw opuść zagrożone miejsce i zadzwoń pod numer 992. Po usunięciu zagrożenia warto zlecić profesjonalne sprawdzenie instalacji gazowej, kuchenki, piecyka lub kotła osobie z odpowiednimi uprawnieniami.

Regularna kontrola instalacji gazowej to najprostszy sposób, aby zadbać o bezpieczeństwo domowników i uniknąć groźnych awarii. Wystarczy po prostu zadzwonić pod nasz numer telefonu 733 112 231.

FAQ